Werden tomaten vroeger als giftig beschouwd?
Het is een fascinerend feit uit de culinaire geschiedenis dat de tomaat, tegenwoordig een van de meest geliefde ingrediënten ter wereld, eeuwenlang met grote angst werd bekeken. Vooral in Europa, na de introductie vanuit de Nieuwe Wereld rond de 16e eeuw, dacht men lange tijd dat het eten van een tomaat dodelijke gevolgen kon hebben. Er zijn verschillende redenen waarom deze misvatting zo hardnekkig was.
De familie van de nachtschade
Een belangrijke reden voor de angst was puur botanisch. De tomaat behoort tot de nachtschadefamilie (Solanaceae). Veel planten in deze familie, zoals de wolfskers (belladonna) en de alruin, zijn inderdaad zeer giftig en werden geassocieerd met hekserij. Kruidkundigen en botanici uit die tijd zagen direct de gelijkenis tussen de tomatenplant en deze giftige verwanten.
Hoewel de bladeren en stengels van de tomatenplant inderdaad de stof tomatine bevatten (die in grote hoeveelheden giftig kan zijn voor mens en dier), is de rijpe vrucht volkomen veilig. Toch zorgde deze familierelatie ervoor dat de plant in Noord-Europa aanvankelijk bijna uitsluitend als sierplant in tuinen werd gehouden.
Het probleem met tinnen borden
Er was echter een nog specifiekere reden waarom tomaten door de aristocratie als 'giftige appels' werden bestempeld. In de 18e eeuw aten welgestelde mensen vaak van tinnen borden. Dit tin (pewter) bevatte in die tijd een hoog gehalte aan lood.
Omdat tomaten van nature een hoge zuurgraad hebben, trad er een chemische reactie op wanneer ze op de tinnen borden werden gelegd of gesneden. Het zuur in de tomaat zorgde ervoor dat het lood uit het bord lekte en in het voedsel terechtkwam. Het gevolg was een ernstige loodvergiftiging bij de eter, wat soms zelfs tot de dood leidde. Omdat men destijds niets wist van deze chemische reactie tussen zuren en lood, kreeg de tomaat de schuld in plaats van het servies.
De ommekeer
In zuidelijkere streken zoals Italië, waar het klimaat perfect was voor de teelt en de armere bevolking (die geen duur tinnen servies had) de vrucht omarmde, werd de tomaat sneller geaccepteerd. Met de uitvinding van de pizza in Napels in de late 19e eeuw verdween de angst definitief en veroverde de tomaat zijn onmisbare plek in onze keuken.
